«نصر» (۱۱۰)
ارتباط با سوره قبل
آخرین آیه سوره قریش تأکیدی داشت بر بینتیجه و بریده بودن تلاشهای دشمنان پیامبر (إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ ٱلْأَبْتَرُسورهٔ کوثر، آیهٔ ۳)، و سوره بعد (کافرون) یکسره اختصاص پیدا میکند به اعلام موضع صریح و قاطع پیامبر دربرابر آنها. به این ترتیب در اولین سالهای بعثت، رسول اکرم مأموریت مییابد سازشناپذیری و عدم مماشات خود را با شیوههای شرکآمیز علنی نماید و خط جداکنندهای میان تعبد توحیدی و تعبد منحرفانه بکشد.
معمولاً هر نهضتی بتدریج که پا میگیرد و به قدرت و جمعیت طرفدار آن افزوده میشود، مخالفتهای خود را با نظام حاکم علنی میسازد و موضعگیری جدی و صریح مینماید. بطوریکه قبل از رسیدن به این مرحله، از هرگونه مخالفت اصولی احتراز میکند و میکوشد بطور موازی و خزنده درجهت اهداف خود حرکت نماید. اما میبینیم پیامبر اکرم در آغاز این نهضت، در شرایطی که تحت شدیدترین فشارها قرار داشت، فرمان مییابد حرف آخر خود را بزند و از اصل و ریشه با اعتقادات مشرکین مخالفت نماید. مسلماً چنین موضعگیری تحریککننده بیجواب نبوده و تعصبات ریشهدار مشرکین را برمیانگیخته است و برای خود پیامبر (ص) و مؤمنین همراه او نیز نوعی نگرانی و اضطراب درباره آینده نهضت و موفقیت آن، با نفرات قلیلی که دربرابر جمع کثیر مشرکین داشتند، پیش میآمده و احتمالاً این سئوال مطرح میشده است که چگونه ممکن است این مشکلات و موانع مرتفع گردد و مردم آزادانه به دین خدا وارد شوند و کی و چگونه نصرت الهی و پیروزی فرا میرسد...؟
قرار گرفتن سوره «نصر» به دنبال سوره «کافرون»، صرفنظر از اینکه سال نزول آنها به گفته مفسرین فاصلهای طولانی دارد،¹ جواب این سئوال را (حداقل برای نسلهای بعد از پیامبر و خوانندگان قرآن) میدهد که اگر حق قلیل است، بدلیل اصالت و برتری ذاتی، رشدیابنده و نهایتاً پیروز میباشد و اگر مؤمنین بدلیل سلطه و قاهریت ظالمانه کافران در ضعف و ذلت قرار دارند، بتدریج به نیروی ایمان و عمل آنها، موانع برداشته شده و با شکستهشدن سدهای سیطره سران کفر، بندگان خدا فوج فوج داخل دین او میگردند.
۱. سوره کافرون در نخستین سالهای بعثت در مکه نازل شده است، در حالیکه سوره نصر را مفسرین عموماً مربوط به آخرین سالهای دوران مدینه میدانند.
۲. کتاب سیر تحول قرآن فقط دو سوره عصر و نصر، و برخی مفسرین سورههای: انسان، بینه، زلزال و ناس را هم مدنی گرفتهاند.
۳. جدول شماره ۱۵ کتاب سیر تحول قرآن سوره نصر را نازلشده در سال ۹ هجرت و سورههای: کافرون و مسد را مربوط به سالهای ۲ و ۳ بعثت نشان میدهد
در حالیکه دو جزء انتهایی قرآن اختصاص به سورههای مکی دارد و میان ۴۷ سوره آن به ندرت سورهای مدنی دیده میشود،² حتماً دلیلی وجود داشته که سوره نصر (به فرض آنکه مدنی بودن آنرا قطعی بگیریم) در وسط دو سورهای قرار گرفته است که بیست سال اختلاف نزول با آنها دارد.³ در هر حال از نظر خداوند که خالق نور و زمان بوده و تقدم و تأخری بر او وجود ندارند، جایگاه سوره نصر پس از سوره کافرون است و قانونمندی قطعی نصرت الهی و فتح مؤمنین را بر کافران برای همیشه تأکید مینماید.
فصل مشترک دیگری هم سوره نصر با سوره کافرون دارد که در موضوع «دین» میباشد. سوره کافرون با این آیه ختم میشود که: «لَكُمْ دِينُكُمْ وَلِىَ دِينِسورهٔ کافرون، آیهٔ ۶». اما وقتی نصرت خدائی و فتح آمد و موانع ایمان برداشته و پردههای کفر کنار زده شد، خورشید «دین حق» میتابد و «دین باطل» محو میگردد و چنین است که: وَرَأَيْتَ ٱلنَّاسَ يَدْخُلُونَ فِى دِينِ ٱللَّهِ أَفْوَاجًۭاآیهٔ ۲.
شرایط فرارسیدن «نصرالله»
اولین آیه این سوره (إِذَا جَآءَ نَصْرُ ٱللَّهِ وَٱلْفَتْحُآیهٔ ۱)، با ظرف شرط «اذا»، فرارسیدن نصرت الهی را مشروط به زمان و شرایط ویژهای مینماید که باید تحقق یابد. کما آنکه هیچ پدیدهای تا موجبات و اسباب و علل پیدایش آن فراهم نشود پدید نمیآید. این حقیقت جواب کسانی است که میگویند برای خداوندی که قادر مطلق است چه مانعی دارد که مؤمنین را قبل از آنکه به آزار و شکنجه دچار شوند و بعضاً به شهادت برسند پیروز گرداند. در این سوره تنها به شرط «اذا» که مبهم و مجمل است اکتفا کرده، اما در سورههای دیگر این شرط را با شرح و تفصیل بیشتری تبیین نموده است. ارزش دارد که با یک بررسی اجمالی ببینیم باید چه عملی انجام دهیم و چه مقدماتی را فراهم سازیم تا مشمول نصرت الهی شویم. از آن گذشته، نصرت الهی چگونه است و چه مکانیسمی دارد؟ آیا نیروهای مرموزی در جنگ مشارکت مینمایند و دشمن را سرکوب میکنند یا تجلی آنها در اراده و نفوس مجاهدان است؟ ذیلاً به اصولی در این مورد اشاره مینمائیم:
۱- متقابل بودن نصرت الهی - یاری خداوند یکطرفه و بدون مقدمه نیست، تا شایستگی و قابلیتی در این زمینه ظهور نکرده باشد بروز نمیکند. قرآن نصرت خداوند به بندگان را مشروط به نصرت بندگان به خدا، مینماید و اعلام میکند:
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِن تَنصُرُوا۟ ٱللَّهَ يَنصُرْكُمْ وَيُثَبِّتْ أَقْدَامَكُمْسورهٔ محمد، آیهٔ ۷¹
…وَلَيَنصُرَنَّ ٱللَّهُ مَن يَنصُرُهُۥٓ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَقَوِىٌّ عَزِيزٌسورهٔ حج، آیهٔ ۴۰²
۲- نصرت بندگان به خدا، یاری رسولان او و مؤمنین است - البته خداوند بینیاز از بندگان و نیرومند و قادر و قاهر است، اما اگر از بندگان یاری میطلبد، یاری رسولان او و گروندگان به آنها است، البته خداوند خودش بر یاری رسولان خود توانا است. اما میخواهد به این وسیله بندگان خود را بیازماید و در کوره ابتلائات آنها را آبدیده کرده و استعداد و قوای درونیشان را به فعلیت و ظهور و بروز برساند. خداوند یاریکردن رسولان خود را یاری خود معرفی مینماید و مؤمنین را به چنین نصرتی فرا میخواند:
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ كُونُوٓا۟ أَنصَارَ ٱللَّهِ كَمَا قَالَ عِيسَى ٱبْنُ مَرْيَمَ لِلْحَوَارِيِّۦنَ مَنْ أَنصَارِىٓ إِلَى ٱللَّهِ ۖ قَالَ ٱلْحَوَارِيُّونَ نَحْنُ أَنصَارُ ٱللَّهِ…سورهٔ صف، آیهٔ ۱۴ ...²
۳- شرط نصرت الهی آماده شدن برای قتال درراه او است - یاری خداوند تنها با دعا و درخواست و توسل و تمسک تحقق نمییابد، شرط لازم آن آماده شدن برای دفاع از رسولان و دین او و مؤمنین از طریق جهاد و قتال است، در این حالت دست خدا از آستین مردان مجاهد بیرون آمده دشمنان را مغلوب میسازد:
قَٰتِلُوهُمْ يُعَذِّبْهُمُ ٱللَّهُ بِأَيْدِيكُمْ وَيُخْزِهِمْ وَيَنصُرْكُمْ عَلَيْهِمْ…سورهٔ توبه، آیهٔ ۱۴³
۱. محمد (۷) ای کسانیکه ایمان آوردهاید اگر خدا را یاری کنید شما را یاری میکند و گامهایتان را استوار میدارد.
۲. حج (۴۰) و مسلماً خداوند کسی را که او را یاری کرده باشد یاری میکند، همانا خداوند نیرومند شکستناپذیر است.
۳. صف ۱۴ - ای کسانیکه ایمان آوردهاید یاران خدا باشید آنچنان که عیسی بن مریم به حواریّون گفت چه کسانی یاران من بسوی خداوند؟ حواریّون گفتند ما یاران خدائیم ...
۴. با آنها پیکار کنید تا خدا بدست شما آنها را عذاب کند و خوار سازد و شما را بر آنها یاری بخشد.
تُؤْمِنُونَ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ وَتُجَٰهِدُونَ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ بِأَمْوَٰلِكُمْ وَأَنفُسِكُمْ…سورهٔ صف، آیهٔ ۱۱ ... وَأُخْرَىٰ تُحِبُّونَهَا ۖ نَصْرٌۭ مِّنَ ٱللَّهِ وَفَتْحٌۭ قَرِيبٌۭ…سورهٔ صف، آیهٔ ۱۳¹
۴ - نصرت الهی پس از مراحل سخت و دشوار فرا میرسد - همانطور که گفته شد یاری خداوند در ظرف قابلیتها نازل میشود و به نسبت پذیرش و ظرفیت گیرنده، میزان آن تغییر میکند. بنابر این هرچه آمادگی و استعداد و تمنا و طلب بیشتر باشد و ظرفیت قابل بالاتر رفته باشد، فاعل بهتر و بیشتر عنایت میکند و نصرت کاملتر میگردد. و از آنجائی که استعدادهای انسان در متن سختیها به فعلیت و قیام میرسد (لَقَدْ خَلَقْنَا ٱلْإِنسَٰنَ فِى كَبَدٍسورهٔ بلد، آیهٔ ۴ - لَقَدْ خَلَقْنَا ٱلْإِنسَٰنَ فِىٓ أَحْسَنِ تَقْوِيمٍۢسورهٔ تین، آیهٔ ۴) رابطهای بین شدائد و مصیبتهای وارده بر رسولان و مؤمنین و نصرت الهی برقرار میگردد، و این نهایت لطف خدا به بندهای است که او را شایسته امتحان و ابتلاء و بالابردن کرده است.
- حَتَّىٰٓ إِذَا ٱسْتَيْـَٔسَ ٱلرُّسُلُ وَظَنُّوٓا۟ أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوا۟ جَآءَهُمْ نَصْرُنَا فَنُجِّىَ مَن نَّشَآءُ ۖ وَلَا يُرَدُّ بَأْسُنَا عَنِ ٱلْقَوْمِ ٱلْمُجْرِمِينَسورهٔ یوسف، آیهٔ ۱۱۰³
- وَلَقَدْ كُذِّبَتْ رُسُلٌۭ مِّن قَبْلِكَ فَصَبَرُوا۟ عَلَىٰ مَا كُذِّبُوا۟ وَأُوذُوا۟ حَتَّىٰٓ أَتَىٰهُمْ نَصْرُنَا…سورهٔ انعام، آیهٔ ۳۴ ...
- ... …مَّسَّتْهُمُ ٱلْبَأْسَآءُ وَٱلضَّرَّآءُ وَزُلْزِلُوا۟ حَتَّىٰ يَقُولَ ٱلرَّسُولُ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مَعَهُۥ مَتَىٰ نَصْرُ ٱللَّهِ ۗ أَلَآ إِنَّ نَصْرَ ٱللَّهِ قَرِيبٌۭسورهٔ بقره، آیهٔ ۲۱۴⁵
- لِلْفُقَرَآءِ ٱلْمُهَٰجِرِينَ ٱلَّذِينَ أُخْرِجُوا۟ مِن دِيَٰرِهِمْ وَأَمْوَٰلِهِمْ يَبْتَغُونَ فَضْلًۭا مِّنَ ٱللَّهِ وَرِضْوَٰنًۭا وَيَنصُرُونَ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥٓ ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلصَّٰدِقُونَسورهٔ حشر، آیهٔ ۸⁶
۱. به خدا و رسولش ایمان آورید و با مالها و جانهایتان در راه او جهاد کنید ... (در اینصورت) نصرت الهی و پیروزی را که دوست دارید (بدست میآورید).
۲. البته امتحان و ابتلاء سخت است و دلهره و دلشوره و بیخوابی میآورد، اما برای ارتقاء به کلاس بالاتر چارهای جز عبور از این مرحله نیست.
۳. یوسف ۱۱۰ - (آنچنان مصیبتها و مشکلاتی بر آنها وارد گردید) تا جائیکه رسولان نیز مأیوس گشتند و پنداشتند که به آنها دروغ گفته شده است! (در اینحالت) یاری ما بر ایشان آمد. و هر که را خواهیم نجات دهیم و خشم شدید ما از مجرمین برنمیگردد.
۴. انعام ۳۴ - رسولان قبل از تو نیز تکذیب شدند، پس بر آنچه تکذیب میشدند شکیبائی کردند و آزارها تحمل کردند تا اینکه نصرت ما آمد ...
۵. بقره (۲۱۴) ... آنچنان دچار پریشانی و رنجوری و تزلزل شدند که حتی رسول و مؤمنین همراه او گفتند: پس یاری خدا چه وقت است؟! همانا یاری خدا نزدیک است.
۶. (غنائم جنگی) برای نیازمندانی از مهاجرین و انصار است که از دیار خود و خانههایشان اخراج شدهاند (آنها) در پی فضل خدا و رضایت او هستند و (به اینوسیله) خدا و رسولش را یاری میکنند و آنها همان راستگویانند (در ادعای ایمان).
۵- نصرت الهی قانونی قطعی و همیشگی است - چنین نیست که یاری خداوند استثنائی موقت در مقاطع سرنوشتساز تاریخ و مختص به پیامبران باشد، این قاعدهای عمومی و شامل همه مؤمنین است. البته هرکس به نسبت ابتلاء و گرفتاریاش درصورت انطباق با شرایط نصرت یاری میشود و البته پیامبران در این زمینه گرفتارترین بندگان خدا بودند.
إِنَّا لَنَنصُرُ رُسُلَنَا وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَيَوْمَ يَقُومُ ٱلْأَشْهَٰدُسورهٔ غافر، آیهٔ ۵۱¹ ... …وَكَانَ حَقًّا عَلَيْنَا نَصْرُ ٱلْمُؤْمِنِينَسورهٔ روم، آیهٔ ۴۷² بِنَصْرِ ٱللَّهِ ۚ يَنصُرُ مَن يَشَآءُ ۖ وَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلرَّحِيمُسورهٔ روم، آیهٔ ۵³ ...…وَٱللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِۦ مَن يَشَآءُ ۗ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَعِبْرَةًۭ لِّأُو۟لِى ٱلْأَبْصَٰرِسورهٔ آل عمران، آیهٔ ۱۳⁴ مَن كَانَ يَظُنُّ أَن لَّن يَنصُرَهُ ٱللَّهُ فِى ٱلدُّنْيَا وَٱلْءَاخِرَةِ…سورهٔ حج، آیهٔ ۱۵⁵
۶- چگونگی نصرت الهی - ممکن است چنین تصور شود که نصرت الهی مستقیماً و مستقلاً توسط فرشتگان او عمل میکند و بطور ناگهانی و غیرعادی صحنه جنگ به سود مؤمنین تغییر پیدا مییابد! درحالیکه این جریان بطور تدریجی و ازطریق تثبیت قدم مؤمنان بعمل میآید. به عبارت دیگر با دل و جرأت و روحیه مصممی که مؤمنین در استعانت از صبر و صلوة پیدا میکنند خودشان دشمن را مغلوب میسازند و نقش فرشتگان در همان بشارت قلبی و تقویت روحی و تثبیت قدم خلاصه میگردد:
- …رَبَّنَا ٱغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَإِسْرَافَنَا فِىٓ أَمْرِنَا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَٱنصُرْنَا عَلَى ٱلْقَوْمِ ٱلْكَٰفِرِينَسورهٔ آل عمران، آیهٔ ۱۴۷⁶
- يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِن تَنصُرُوا۟ ٱللَّهَ يَنصُرْكُمْ وَيُثَبِّتْ أَقْدَامَكُمْسورهٔ محمد، آیهٔ ۷⁷
- هُوَ ٱلَّذِىٓ أَنزَلَ ٱلسَّكِينَةَ فِى قُلُوبِ ٱلْمُؤْمِنِينَ لِيَزْدَادُوٓا۟ إِيمَٰنًۭا مَّعَ إِيمَٰنِهِمْ ۗ وَلِلَّهِ جُنُودُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۚ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًۭاسورهٔ فتح، آیهٔ ۴
- بَلَىٰٓ ۚ إِن تَصْبِرُوا۟ وَتَتَّقُوا۟ وَيَأْتُوكُم مِّن فَوْرِهِمْ هَٰذَا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُم بِخَمْسَةِ ءَالَٰفٍۢ مِّنَ ٱلْمَلَٰٓئِكَةِ مُسَوِّمِينَسورهٔ آل عمران، آیهٔ ۱۲۵
وَمَا جَعَلَهُ ٱللَّهُ إِلَّا بُشْرَىٰ لَكُمْ وَلِتَطْمَئِنَّ قُلُوبُكُم بِهِۦ ۗ وَمَا ٱلنَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِندِ ٱللَّهِ ٱلْعَزِيزِ ٱلْحَكِيمِسورهٔ آل عمران، آیهٔ ۱۲۶
- إِذْ يُوحِى رَبُّكَ إِلَى ٱلْمَلَٰٓئِكَةِ أَنِّى مَعَكُمْ فَثَبِّتُوا۟ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ۚ سَأُلْقِى فِى قُلُوبِ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ٱلرُّعْبَ…سورهٔ انفال، آیهٔ ۱۲...
کدام نصرت و پیروزی؟
آنچه مسلم است نصرت الهی و فتح و پیروزی تنها یکبار نصیب پیامبر (ص) و پیروانش نشده است، به شهادت تاریخ مسلمانان فتوحات متعدد داشته و به شهادت قرآن، نصرت الهی به دفعات در جنگهای بدر و حنین و ... بر آنها تعلق گرفته است.⁴ بنابر این سئوالی که مطرح میشود این است که آیه «إِذَا جَآءَ نَصْرُ ٱللَّهِ وَٱلْفَتْحُآیهٔ ۱» اشاره به کدام نصرت و پیروزی دارد. چرا که خداوند هم صلح حدیبیه را «فتح» خوانده است (إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًۭا مُّبِينًۭاسورهٔ فتح، آیهٔ ۱)⁵ – و هم پیروزی خیبر را (…لَّقَدْ رَضِىَ ٱللَّهُ عَنِ ٱلْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ ٱلشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مَا فِى قُلُوبِهِمْ فَأَنزَلَ ٱلسَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ وَأَثَٰبَهُمْ فَتْحًۭا قَرِيبًۭاسورهٔ فتح، آیهٔ ۱۸).⁶ براستی کدامین نصرت و فتح مورد نظر این سوره میباشد؟
باتوجه به آیه بعدی (وَرَأَيْتَ ٱلنَّاسَ يَدْخُلُونَ فِى دِينِ ٱللَّهِ أَفْوَاجًۭاآیهٔ ۲) که داخلشدن گروه گروه مردم را در دین خدا نشانه میآورد، بنظر میرسد، همانطور که مفسرین نیز
۱. ما بدون تردید فرستادگانمان و کسانی را که ایمان آوردهاند در زندگی دنیا و روزی که گواهان به پا میشوند نصرت میدهیم (در امتحان دنیائی و امتحان اخروی).
۲. روم (۴۷) ... یاریکردن مؤمنین حقی است بر ما.
۳. روم ۵ - به یاری خدا هر که را خواهد یاری کند و او عزتمند مهربان است.
۴. آل عمران (۱۳) ... و خداوند با نصرتش آنرا که بخواهد تأیید میکند همانا در این (مسئله) پندی است برای صاحبان بینش.
۵. کسی که میپندارد هرگز خدا او را در دنیا و آخرت یاری نمیکند پس ...
۶. بقره ۲۵۰ و آل عمران ۱۴۷ - پروردگارا، دنباله گناهان و زیادهرویهای ما را در کارمان ببخشای و گامهایمان استوار دار و ما را بر قوم کافران نصرت بخش.
۷. محمد (۷) - ای کسانی که ایمان آوردهاید اگر خدا را یاری کنید شما را یاری میکند و گامهایتان را استوار میسازد.
گفتهاند، فتح موردنظر همان فتح مکه در سال هشتم هجری باشد که سرآغاز فتوحات دیگر گردیده و گره مشکلات و موانع ایمانآوردن توده مردم را گشود (معنای لغوی فتح). پس از گشودن حرم امن الهی و پاکسازی کعبه از بتها و خلع ید از مشرکان، بتدریج باقیمانده قبائل مشرک شبهجزیره اسلام آوردند و فوج فوج داخل دین خدا گشتند. اگر فتوحات سابق به عنوان پیروزی مقطعی و محدود زمینه را فراهم میساخت، این پیروزی کار را تمام کرد و تکلیف را یکسره نمود. شاید به همین دلیل در قرآن به پیروزیهای قبلی بصورت نکره (فتحا قریبا، فتحا مبینا) اشاره شده و به این پیروزی بصورت معرفه و معهود با الف و لام (إِذَا جَآءَ نَصْرُ ٱللَّهِ وَٱلْفَتْحُآیهٔ ۱)
استغفار رسول!
آخرین آیه این سوره فرمانی است به پیامبر که پس از فرارسیدن نصرت الهی و پیروزی، به تسبیح و استغفار بپردازد. مسئله استغفار پیامبر (ص) از آنجائی که با نظریه عصمت انبیاء تعارض پیدا میکند، مفسرین را ناچار به توجیه و توضیحات مختلفی کرده است که در کتابهای تفسیر وارد شده، البته تنها همین یک مورد نیست که به پیامبر چنین دستوری داده شده است، مسئله استغفار در موارد دیگری نیز که غالباً در ارتباط با نصرت و فتح میباشد در ارتباط با شخص رسول اکرم در قرآن مطرح شده است. از آنجائی که ما قبلاً در شرح سوره فتح به تفصیل به این مسئله پرداختهایم، از توضیح مجدد در اینجا خودداری کرده و خوانندگان محقق و علاقمند را به مطالعه آن دعوت میکنیم.
۱. فتح (۴) او کسی است که آرامش را در دلهای مؤمنین نازل کرد تا ایمانی به ایمانشان بیافزایند. و برای خدا است لشکریان آسمانها و زمین و خداوند بسیار دانای حکیم است.
۲. آل عمران ۱۲۶ و ۱۲۵ – بلی اگر پایداری و پرهیز پیشه کنید و (هرچند) بر شما این چنین یورش برند، پروردگارتان شما را به پنج هزار فرشته نشاندار یاری میکند و این (پدیده) را خداوند جز (بصورت) بشارتی برای شما قرار نداده است تا اینکه دلهایتان به آن آرام گیرد. در حالیکه یاری جز از جانب خداوند عزیز و حکیم ممکن نیست.
۳. انفال ۱۲ – هنگامیکه پروردگارت به فرشتگان وحی کرد که من با شما هستم پس کسانی را که ایمان آوردهاند استوار دارید. بزودی در دلهای کسانیکه کافر شدند ترس میافکنم...
۴. آل عمران (۱۲۳) وَلَقَدْ نَصَرَكُمُ ٱللَّهُ بِبَدْرٍۢ وَأَنتُمْ أَذِلَّةٌۭ…سورهٔ آل عمران، آیهٔ ۱۲۳ ... توبه (۲۵) لَقَدْ نَصَرَكُمُ ٱللَّهُ فِى مَوَاطِنَ كَثِيرَةٍۢ ۙ وَيَوْمَ حُنَيْنٍ…سورهٔ توبه، آیهٔ ۲۵ ... توبه (۴۰) إِلَّا تَنصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ ٱللَّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟…سورهٔ توبه، آیهٔ ۴۰ ... انفال (۶۲) …هُوَ ٱلَّذِىٓ أَيَّدَكَ بِنَصْرِهِۦ وَبِٱلْمُؤْمِنِينَسورهٔ انفال، آیهٔ ۶۲.
۵. فتح (۱) ما برای تو فتحی آشکار گشودیم.
۶. فتح (۱۸) هر آینه خداوند از مؤمنین هنگامیکه با تو در زیر درخت بیعت کردند خشنود شد پس دانست آنچه در دلشان بود پس آرامش را بر آنها نازل کرد و پیروزی نزدیکی پاداششان داد.